Mạch ngừng thi công (construction joint) là một trong những vị trí nhạy cảm dễ phát sinh sự cố thấm nước trong kết cấu bê tông, đặc biệt tại các công trình ngầm như hố kỹ thuật, bể chứa, tầng hầm… Việc chống thấm mạch ngừng không chỉ đòi hỏi vật liệu phù hợp mà còn yêu cầu quy trình thi công nghiêm ngặt. Dù đã tuân thủ quy trình kỹ thuật, nhưng nhiều công trình vẫn gặp tình trạng thấm rò nước tại các mạch ngừng. Bài viết này phân tích các phương án chống thấm mạch ngừng phổ biến, cùng các ưu, nhược điểm và nguyên nhân dẫn đến thất bại trong thực tế thi công.
CÁC GIẢI PHÁP CHỐNG THẤM MẠCH NGỪNG PHỔ BIẾN
Dùng thép tấm dày 3 mm (lá thép hoặc hợp kim)
Mô tả:
Sử dụng thép tấm dày 3 mm, rộng 200–300 mm đặt tại vị trí mạch ngừng thi công nhằm tạo rào cản ngăn nước.
Phân tích:
Phương án này có nguồn gốc từ các tiêu chuẩn cũ của Liên Xô, thường sử dụng hợp kim đồng hoặc hợp kim chống ăn mòn. Trong điều kiện thiếu vật tư, một số đơn vị thay thế bằng tôn thép thông thường – đây là cách làm thiếu cơ sở kỹ thuật. Tôn thép không có khả năng liên kết với bê tông, dễ bị ăn mòn và tạo kẽ hở cho dòng thấm chảy dọc theo bề mặt tôn do co giãn thể tích của bê tông.
Kết luận:
Không khuyến khích áp dụng trong điều kiện thi công hiện đại, trừ khi sử dụng vật liệu đúng tiêu chuẩn và được thiết kế chuyên biệt.
Dùng băng cản nước Waterstop PVC (hoặc cao su)
Mô tả:
Là giải pháp phổ biến hiện nay. Băng PVC hoặc cao su chuyên dụng được chôn tại vị trí mạch ngừng nhằm ngăn dòng thấm qua mối nối bê tông.
Xem danh mục sản phẩm: Băng cản nước
Phân tích kỹ thuật:
Về nguyên lý, vật liệu này phù hợp với khối bê tông lớn. Tuy nhiên, trong thực tế thi công bể ngầm (thành mỏng 200–250 mm, cốt thép dày đặc), việc cố định dải PVC trong mạch dừng rất khó đảm bảo. Các rủi ro thường gặp bao gồm:
- Sai vị trí: Dải PVC bị xô lệch do lực tác động khi đổ bê tông.
- Tạo bọng rỗ: Do đá lớn tập trung phía dưới khi đổ bê tông từ độ cao >2.5m.
- Rò rỉ: Do vật liệu không được đặt thẳng hàng trong mạch hoặc bị lật nghiêng trong quá trình đổ.
Lưu ý khi áp dụng:
- Chỉ nên dùng cho các kết cấu bê tông có kích thước đủ lớn.
- Cần đảm bảo biện pháp cố định chắc chắn dải PVC.
- Thi công từng lớp không vượt quá 1.5m để tránh phân tầng vật liệu.
Dùng sợi hoặc thanh trương nở Waterstop Bentonite / Hyperstop DB2015
Mô tả:
Là loại vật liệu dạng sợi mềm, chứa thành phần sodium bentonite hoặc cao su trương nở. Khi tiếp xúc với nước, vật liệu sẽ trương nở 200–300%, lấp đầy khe hở và ngăn nước xâm nhập.
Ưu điểm:
- Thi công đơn giản, dễ định vị trên bề mặt bê tông.
- Phù hợp với các cấu trúc có mật độ cốt thép cao, không gây cản trở đổ bê tông.
- Hiệu quả trong việc xử lý các bọng rỗ nhỏ tại mạch ngừng.
Nhược điểm:
- Phải thi công trong điều kiện khô ráo.
- Có giới hạn thời gian thi công (trong 3–5 ngày sau khi lắp đặt) để tránh giảm khả năng trương nở do hấp thụ ẩm từ môi trường.
Khuyến nghị:
Là giải pháp hiệu quả cao đối với bể chứa, hố kỹ thuật và các cấu trúc ngầm có chiều dày thành nhỏ.
Dùng hồ xi măng tưới mạch ngừng
Mô tả:
Là biện pháp “thủ công” thường được các tổ đội thi công nhỏ áp dụng. Trước khi đổ lớp bê tông mới, họ tưới hồ xi măng loãng lên bề mặt mạch ngừng.
Đánh giá:
Giải pháp này chỉ tạo lớp liên kết tạm thời giữa bê tông cũ – mới nhưng không có khả năng chống thấm dài hạn. Theo thời gian, mạch ngừng sẽ bị rò rỉ do áp lực nước và sự phân tách lớp hồ.
Khuyến cáo:
Không nên sử dụng cho các kết cấu có yêu cầu chống thấm nghiêm ngặt như bể nước, tầng hầm, hố ga.
Dùng các loại vật liệu kết nối dạng keo (epoxy, polymer)
Mô tả:
Sử dụng các sản phẩm keo epoxy hai thành phần hoặc polymer chuyên dụng để tạo liên kết giữa bê tông cũ và mới hoặc trám kín mạch ngừng.
Phạm vi áp dụng:
- Hiệu quả cao khi thi công sửa chữa mạch ngừng lộ thiên (sàn mái, cổ cột, chân tường).
- Không phù hợp cho kết cấu ngầm đã đổ kín, không thể tiếp cận được toàn bộ mạch ngừng.
TỔNG KẾT VÀ KIẾN NGHỊ
Việc lựa chọn phương án chống thấm mạch ngừng cần căn cứ vào:
- Loại kết cấu: Dầm, sàn, thành bể, hầm ngầm.
- Chiều dày bê tông: Cấu kiện dày mới có đủ không gian đặt băng chặn nước PVC.
- Mật độ cốt thép: Càng dày thì càng nên chọn vật liệu mềm dẻo, linh hoạt.
- Điều kiện thi công: Khô ráo, có khả năng kiểm soát chất lượng trong thời gian ngắn.
Khuyến nghị kỹ thuật:
- Với các công trình ngầm có chiều dày thành nhỏ (<250 mm), nên ưu tiên dùng Waterstop Bentonite hoặc thanh trương nở, kết hợp với biện pháp xử lý bề mặt mạch ngừng bằng cơ học.
- Hạn chế tối đa việc đổ bê tông từ độ cao >2m nếu không có máng dẫn.
- Bảo đảm mạch ngừng sạch sẽ, nhám, không bám bụi bẩn, xi măng rời hoặc dầu khuôn.